ماموگرافی برای چیست و کجا انجام میشود؟

ماموگرافی یکی از روش های اصلی تصویربرداری برای بررسی بافت پستان و تشخیص زودهنگام سرطان سینه است. در این روش، با استفاده از پرتوهای ایکس با دوز کنترل شده، تصاویری از بافت پستان تهیه می شود که می توانند توده های کوچک، رسوبات کلسیم و برخی تغییرات غیرطبیعی را حتی پیش از بروز علائم قابل مشاهده یا قابل لمس نشان دهند. ماموگرافی هم برای غربالگری زنان بدون علامت و هم برای بررسی علائمی مانند وجود توده، تغییر شکل پستان، فرورفتگی پوست یا ترشحات غیرطبیعی نوک پستان کاربرد دارد.

ماموگرافی سینه چیست؟

ماموگرافی نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که برای مشاهده ساختارهای داخلی پستان انجام می شود. تصاویر به دست آمده به رادیولوژیست کمک می کنند تغییراتی مانند توده ها، میکروکلسیفیکاسیون ها و نامتقارنی های مشکوک را بررسی کند. برخی از این تغییرات ممکن است خوش خیم باشند و بعضی دیگر به بررسی های تکمیلی نیاز داشته باشند؛ بنابراین، مشاهده یک ناهنجاری در ماموگرافی به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست.ماموگرافی در دو کاربرد اصلی انجام می شود: غربالگری برای یافتن تغییرات پستان در افراد بدون علامت و تصویربرداری تشخیصی برای بررسی علائم یا یافته های غیرطبیعی قبلی. انتخاب نوع بررسی به شرایط فرد و نظر پزشک بستگی دارد.

انواع ماموگرافی

ماموگرافی را می توان از نظر کاربرد به دو گروه غربالگری و تشخیصی و از نظر فناوری تصویربرداری به روش های فیلمی، دیجیتال دوبعدی و توموسنتز دیجیتال یا سه بعدی تقسیم کرد.

۱. ماموگرافی فیلمی یا معمولی

در ماموگرافی فیلمی، تصاویر اشعه ایکس روی فیلم مخصوص ثبت می شوند. این فناوری در گذشته کاربرد گسترده ای داشت، اما امروزه روش ماموگرافی دیجیتال در بسیاری از مراکز جایگزین آن شده است. منظور از ماموگرافی معمولی در بعضی منابع، ماموگرافی دوبعدی استاندارد است؛ بنابراین، بهتر است هنگام انتخاب مرکز تصویربرداری، فناوری مورد استفاده به طور دقیق مشخص شود.

۲. ماموگرافی دیجیتال دوبعدی

در ماموگرافی دیجیتال دوبعدی، تصاویر پستان به صورت دیجیتال ثبت و روی نمایشگر رایانه بررسی می شوند. امکان تنظیم روشنایی و کنتراست، بزرگ نمایی و ذخیره سازی تصاویر از مزایای این فناوری است. در این روش، معمولاً از هر پستان در دو نمای استاندارد تصویربرداری می شود.

۳. ماموگرافی سه بعدی یا توموسنتز دیجیتال پستان

ماموگرافی سه بعدی که با نام توموسنتز دیجیتال پستان (DBT) شناخته می شود، نوعی ماموگرافی دیجیتال است. در این روش، دستگاه از زوایای مختلف تصاویر متعددی از پستان می گیرد و نرم افزار با بازسازی آن ها، مجموعه ای از تصاویر لایه ای ایجاد می کند. این کار به رادیولوژیست کمک می کند بافت های روی هم افتاده را بهتر بررسی کند و برخی ضایعات را واضح تر ببیند.

ماموگرافی سه بعدی به ویژه در برخی پستان های متراکم می تواند به افزایش تشخیص سرطان و کاهش نیاز به فراخوان مجدد برای بررسی های تکمیلی کمک کند. میزان اشعه دریافتی به نوع دستگاه و پروتکل تصویربرداری بستگی دارد؛ در بعضی سامانه ها، دوز توموسنتز همراه با تصاویر دوبعدی ممکن است بیشتر از ماموگرافی دوبعدی استاندارد باشد، اما در سامانه هایی که تصاویر دوبعدی از داده های سه بعدی بازسازی می شوند، این تفاوت می تواند کمتر باشد. بنابراین، نمی توان گفت تمام دستگاه های سه بعدی الزاماً اشعه بیشتری دارند یا ماموگرافی دیجیتال و سه بعدی دو فناوری کاملاً جدا هستند.

کاربرد ماموگرافی غربالگری

ماموگرافی غربالگری برای بررسی پستان در افرادی انجام می شود که علامت مشکوکی ندارند. هدف از این روش، شناسایی تغییرات احتمالی پیش از آن است که توده قابل لمس شود یا علائم دیگری بروز کند. ماموگرافی می تواند برخی سرطان های کوچک و رسوبات ظریف کلسیم را نشان دهد که در معاینه معمولی قابل تشخیص نیستند.در بسیاری از موارد، برای هر پستان دو تصویر استاندارد تهیه می شود. اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، ممکن است تصویربرداری تشخیصی، سونوگرافی یا در شرایط خاص نمونه برداری توصیه شود. غربالگری به معنای تشخیص قطعی سرطان نیست، بلکه راهی برای شناسایی زودهنگام مواردی است که به بررسی بیشتر نیاز دارند.

کاربرد ماموگرافی تشخیصی

ماموگرافی تشخیصی برای بررسی دقیق تر علائم یا یافته های مشکوک انجام می شود. وجود توده جدید، تغییر شکل پستان، فرورفتگی پوست، ضخیم شدن یا تغییر ظاهر نوک پستان و ترشحات غیرطبیعی از جمله مواردی هستند که ممکن است به ارزیابی تشخیصی نیاز داشته باشند. همچنین، اگر در ماموگرافی غربالگری ناهنجاری دیده شود، پزشک می تواند ماموگرافی تشخیصی را برای بررسی دقیق تر همان ناحیه درخواست کند.در این روش ممکن است تصاویر بیشتری از زوایای مختلف یا با بزرگ نمایی از یک ناحیه خاص گرفته شود. انتخاب ماموگرافی، سونوگرافی یا روش های دیگر به نوع علامت، سن، وضعیت بارداری و یافته های معاینه بستگی دارد. در مردان نیز در صورت وجود توده یا علائم مشکوک پستان، پزشک ممکن است ماموگرافی تشخیصی درخواست کند.

مزایای ماموگرافی

مهم ترین مزایای ماموگرافی عبارت اند از:

• کمک به تشخیص زودهنگام سرطان پستان، پیش از آنکه توده قابل لمس شود.
• کاهش خطر مرگ ناشی از سرطان پستان در جمعیت هایی که غربالگری مناسب دریافت می کنند.
• شناسایی برخی توده های کوچک و میکروکلسیفیکاسیون ها.
• کمک به بررسی تغییرات مشکوک و انتخاب مسیر تشخیصی مناسب.
• امکان مقایسه تصاویر جدید با ماموگرافی های قبلی و بررسی تغییرات بافت پستان در طول زمان.
• عدم باقی ماندن اشعه ایکس در بدن پس از پایان تصویربرداری.

با وجود این مزایا، ماموگرافی محدودیت هایی نیز دارد. ممکن است بعضی ضایعات را نشان ندهد یا یافته ای غیرطبیعی ایجاد کند که در بررسی های بعدی خوش خیم تشخیص داده شود. به همین دلیل، نتیجه ماموگرافی باید با توجه به سابقه فرد، علائم و سایر یافته های پزشکی تفسیر شود.

مامو گرافی چگونه انجام میشود؟

ماموگرافی با استفاده از دستگاه مخصوص و پرتوهای ایکس انجام می شود، مراحل ماموگرافی به ترتیب زیر می باشد:

• آماده شدن برای تصویربرداری: تکنسین درباره سوابق پزشکی، علائم پستان و ماموگرافی های قبلی سؤال می کند. سپس باید لباس بالاتنه را خارج کنید و زیورآلات یا وسایلی را که ممکن است در تصویربرداری اختلال ایجاد کنند، کنار بگذارید.
• قرار گرفتن پستان روی دستگاه: تکنسین هر پستان را به نوبت روی صفحه مخصوص دستگاه قرار می دهد و وضعیت بدن را طوری تنظیم می کند که بافت پستان به شکل مناسبی در تصویر دیده شود.
• فشرده شدن پستان: صفحه شفاف دستگاه به آرامی روی پستان پایین می آید و برای چند ثانیه آن را فشرده می کند. این کار ضخامت بافت و هم پوشانی ساختارها را کاهش می دهد و به تهیه تصاویر واضح تر کمک می کند. ممکن است در این مرحله کمی فشار یا ناراحتی احساس کنید.
• ثبت تصاویر: در ماموگرافی استاندارد، معمولاً از هر پستان دو تصویر در زوایای متفاوت تهیه می شود. در ماموگرافی سه بعدی یا توموسنتز دیجیتال، دستگاه از زوایای مختلف تصاویر متعددی می گیرد تا امکان بررسی لایه های بافت پستان فراهم شود.
• بررسی کیفیت تصاویر: پس از ثبت تصاویر، ممکن است تکنسین برای اطمینان از کیفیت مناسب، آن ها را بررسی کند. اگر بخشی از بافت به خوبی دیده نشود یا یافته ای به بررسی دقیق تر نیاز داشته باشد، تصاویر تکمیلی گرفته می شوند.

در طول تصویربرداری باید بی حرکت بمانید و هنگام ثبت هر تصویر، طبق راهنمایی تکنسین برای چند ثانیه نفس نکشید. پس از پایان کار، تصاویر برای تفسیر در اختیار رادیولوژیست قرار می گیرند تا تغییراتی مانند توده، میکروکلسیفیکاسیون یا سایر ناهنجاری های احتمالی بررسی شوند.
سامانه تشخیص به کمک رایانه (CAD) نیز ممکن است به عنوان ابزار کمکی برای علامت گذاری نواحی قابل توجه در تصاویر استفاده شود. CAD نوع جداگانه ای از ماموگرافی نیست، بلکه نرم افزاری برای کمک به بررسی تصاویر است. تشخیص نهایی بر عهده رادیولوژیست است.

دلایل فشرده شدن پستانها در ماموگرافی

فشرده شدن پستان یکی از مراحل اصلی ماموگرافی است و چند هدف مهم دارد:

• کاهش ضخامت بافت پستان برای تصویربرداری بهتر از ساختارهای داخلی.
• کاهش هم پوشانی بافت ها تا ناهنجاری های کوچک کمتر پنهان بمانند.
• کاهش پراکندگی پرتوها و افزایش وضوح تصویر.
• کاهش احتمال تار شدن تصویر بر اثر حرکت پستان.
• کمک به استفاده از دوز مناسب اشعه برای ثبت تصاویر با کیفیت کافی.

فشار دستگاه معمولاً فقط برای مدت کوتاهی اعمال می شود و پس از ثبت هر تصویر آزاد می شود. میزان ناراحتی در افراد مختلف متفاوت است؛ اگر درد قابل توجهی احساس می کنید، موضوع را به تکنسین اطلاع دهید. در طول تصویربرداری باید تا حد امکان بی حرکت بمانید و در صورت درخواست تکنسین، برای چند ثانیه نفس نکشید. معمولاً از هر پستان دو نمای استاندارد گرفته می شود، اما در صورت نیاز ممکن است تصاویر بیشتری تهیه شود.

بهترین زمان برای انجام ماموگرافی

اگر هنوز قاعدگی دارید و پستان هایتان در روزهای پیش از قاعدگی حساس یا دردناک می شوند، معمولاً هفته اول پس از شروع قاعدگی زمان راحت تری برای انجام ماموگرافی است؛ زیرا حساسیت و تورم پستان در بسیاری از افراد کمتر می شود. با این حال، این زمان بندی یک الزام پزشکی برای همه نیست و نباید باعث تأخیر در بررسی علائم مشکوک شود.اگر توده جدید، ترشح خونی از نوک پستان، تغییر پوست یا علامت نگران کننده دیگری دارید، برای ارزیابی پزشکی منتظر زمان خاصی از چرخه قاعدگی نمانید.

بهترین سن ماموگرافی

برای زنان با خطر متوسط ابتلا به سرطان پستان، شروع غربالگری از ۴۰ سالگی در بسیاری از دستورالعمل های معتبر مطرح شده است؛ اما فاصله انجام ماموگرافی در همه راهنماها یکسان نیست. برخی سازمان ها غربالگری سالانه و برخی دیگر غربالگری هر دو سال یک بار را توصیه می کنند. بنابراین، برنامه مناسب باید بر اساس دستورالعمل مورد استفاده، وضعیت فرد و گفت و گو با پزشک تعیین شود.در افرادی که سابقه خانوادگی قابل توجه سرطان پستان، جهش ژنتیکی مرتبط با سرطان یا سابقه پرتودرمانی قفسه سینه در سنین پایین دارند، ممکن است ارزیابی خطر و شروع غربالگری در سن پایین تری ضرورت پیدا کند. همچنین، وجود علائم مشکوک در سنین پایین تر می تواند بررسی تشخیصی را ضروری کند.

به نقل از وبسایت: cancerblog.mayoclinic.org
English
All women should begin breast cancer screening at the age of 40. In a new recommendation, the task force advises cisgender women and all other people assigned female at birth aged 40 to 74 years get screened every other year.
ترجمه فارسی
همه زنان باید غربالگری سرطان پستان را از سن ۴۰ سالگی آغاز کنند. در توصیه جدید کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا (USPSTF)، انجام ماموگرافی هر دو سال یک‌بار برای تمامی افراد در بازه سنی ۴۰ تا ۷۴ سال پیشنهاد می‌شود.

ماموگرافی چقدر طول میکشد؟

خود تصویربرداری ماموگرافی معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می کشد، هرچند زمان حضور در مرکز ممکن است به دلیل پذیرش، آماده شدن و بررسی کیفیت تصاویر بیشتر شود. اگر به تصاویر تکمیلی نیاز باشد یا ماموگرافی تشخیصی انجام شود، زمان معاینه ممکن است افزایش پیدا کند. مدت دقیق انجام ماموگرافی به نوع دستگاه، تعداد نماها و شرایط هر فرد بستگی دارد.

نماهای تصاویر ماموگرافی

تصاویر ماموگرافی از زوایای مشخصی تهیه می شوند تا بخش های مختلف بافت پستان قابل بررسی باشند. نماها به دو گروه اصلی استاندارد و تکمیلی تقسیم می شوند.

نماهای استاندارد ماموگرافی

در ماموگرافی استاندارد معمولاً از هر پستان دو نما تهیه می شود:

• نمای CC (Cranio-Caudal): تصویر از بالا به پایین گرفته می شود و بخش های مرکزی و قسمت هایی از بافت داخلی و خارجی پستان را نشان می دهد.
• نمای MLO (Medio-Lateral Oblique): تصویر با زاویه مایل گرفته می شود و بخش وسیع تری از پستان، از جمله قسمت بالایی و خارجی و ناحیه نزدیک به عضله سینه ای، را پوشش می دهد.

نماهای تکمیلی ماموگرافی

اگر در تصاویر استاندارد ناحیه ای به خوبی دیده نشود یا یافته مشکوکی وجود داشته باشد، ممکن است نماهای تکمیلی مانند تصاویر بزرگ نمایی، فشرده سازی موضعی یا نماهای زاویه دار درخواست شوند. تعداد تصاویر و نوع نماهای تکمیلی به یافته های اولیه و نظر رادیولوژیست بستگی دارد.در ماموگرافی دوبعدی، تصاویر به صورت دو بعدی ثبت می شوند. در توموسنتز دیجیتال، چندین تصویر از زوایای مختلف تهیه و به مجموعه ای از برش های تصویری بازسازی می شوند؛ این تفاوت به فناوری تصویربرداری مربوط است، نه صرفاً تعداد عکس هایی که از پستان گرفته می شود.

قبل از ماموگرافی چه کنیم؟

مهمترین اقدامات قبل از ماموگرافی به آماده شدن بهتر برای تصویربرداری کمک می کند:

• اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد یا در دوران شیردهی هستید، پیش از انجام تصویربرداری به پزشک و تکنسین اطلاع دهید.
• اگر پروتز پستان دارید، حتماً این موضوع را پیش از شروع ماموگرافی اعلام کنید تا روش مناسب تصویربرداری ماموگرافی با پروتز انتخاب شود.
• در روز مراجعه از دئودورانت، پودر، کرم یا لوسیون روی پستان و زیر بغل استفاده نکنید؛ برخی از این محصولات ممکن است در تصویر به شکل ذرات شبیه رسوبات کلسیم دیده شوند.
• لباسی بپوشید که بتوانید به راحتی بخش بالاتنه را از آن خارج کنید.
• اگر ماموگرافی قبلی یا گزارش تصویربرداری پستان دارید، آن را برای مقایسه همراه داشته باشید.
• اگر پستان هایتان در روزهای خاصی حساس هستند، در صورت امکان زمان مناسبی را برای کاهش ناراحتی انتخاب کنید.

چه اتفاقی در طول ماموگرافی رخ میدهد؟

ابتدا تکنسین درباره سوابق پزشکی، علائم احتمالی و تصویربرداری های قبلی سؤال می کند و از شما می خواهد لباس بالاتنه را خارج کرده و لباس مخصوص بپوشید یا بالاتنه را آزاد کنید. سپس پستان روی صفحه دستگاه قرار می گیرد و صفحه شفاف دیگری آن را برای چند ثانیه فشرده می کند. بعد از ثبت تصویر، فشار آزاد می شود و همین مراحل برای نمای دیگر و پستان مقابل تکرار می شود. ممکن است لازم باشد برای گرفتن تصاویر تکمیلی، وضعیت بدن یا زاویه قرارگیری پستان تغییر کند. در طول ثبت هر تصویر باید بی حرکت بمانید و صورت خود را به جهت عکس دستگاه بچرخانید.

تشخیص جواب ماموگرافی نرمال و مشکوک

گزارش ماموگرافی معمولاً بر اساس سیستم استاندارد BI-RADS تنظیم می شود که نتایج را از دسته صفر تا شش طبقه بندی می کند. این دسته ها نشان می دهند که تصویر تا چه اندازه کامل است، یافته ها چه میزان احتمال بدخیمی دارند و چه پیگیری ای لازم است.

• BI-RADS 0: بررسی کامل نیست و به تصاویر بیشتر یا مقایسه با تصاویر قبلی نیاز است.
• BI-RADS 1: یافته غیرطبیعی قابل توجهی دیده نشده است.
• BI-RADS 2: یافته ها خوش خیم هستند.
• BI-RADS 3: یافته احتمالاً خوش خیم است و معمولاً پیگیری تصویربرداری در فاصله زمانی مشخص توصیه می شود.
• BI-RADS 4: یافته مشکوک است و ممکن است نمونه برداری پیشنهاد شود.
• BI-RADS 5: یافته احتمال بالایی از بدخیمی دارد و بررسی بافتی معمولاً ضروری است.
• BI-RADS 6: بدخیمی قبلاً با نمونه برداری تأیید شده است.

این طبقه بندی به تنهایی جایگزین تشخیص پزشک نیست. برای درک بهتر نتیجه خود، مطلب طبقه بندی های نتایج ماموگرافی را مطالعه کنید. اگر گزارش شما به بررسی بیشتر اشاره دارد، لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست؛ لازم است توصیه درج شده در گزارش را پیگیری کنید.

ماموگرافی کجا انجام میشود؟

ماموگرافی در مراکز تصویربرداری پزشکی مجهز به دستگاه ماموگرافی و توسط تکنسین آموزش دیده انجام می شود. تصاویر سپس توسط رادیولوژیست بررسی و گزارش می شوند. انتخاب مرکز مناسب، دسترسی به تصاویر قبلی و پیگیری نتیجه اهمیت دارد؛ زیرا گاهی برای تفسیر دقیق تر، مقایسه با بررسی های قبلی یا انجام تصاویر تکمیلی ضروری است.

در رادیولوژی مرکزی اصفهان امکان انجام ماموگرافی فراهم است. برای هماهنگی و کسب اطلاعات بیشتر می توانید با شماره 32202762 - 031 تماس بگیرید.

عوارض ماموگرافی چیست؟

ماموگرافی از پرتوهای ایکس با دوز کنترل شده استفاده می کند؛ بنابراین، مقدار کمی پرتو یونیزان به بدن می رسد. خطر ناشی از این میزان تابش پایین است و در افراد واجد شرایط، مزایای تشخیص زودهنگام سرطان معمولاً بر خطر اندک پرتوگیری غلبه دارد. فشرده شدن پستان ممکن است برای چند ثانیه باعث درد یا ناراحتی شود، به ویژه در افرادی که پستان های حساس دارند. از دیگر محدودیت های ماموگرافی می توان به احتمال نتیجه مثبت کاذب، نیاز به تصویربرداری تکمیلی و امکان دیده نشدن بعضی ضایعات، به ویژه در بافت های متراکم، اشاره کرد. اگر پس از ماموگرافی نتیجه غیرطبیعی اعلام شد، بررسی تکمیلی به معنی تشخیص قطعی سرطان نیست.

اگر درباره ایمنی این روش نگرانی دارید، مطلب عوارض ماموگرافي سينه را بخوانید.

ماموگرافی غربالگری را جدی بگیرید!

ماموگرافی غربالگری یکی از روش های مهم تشخیص زودهنگام سرطان پستان است و می تواند تغییرات مشکوک را پیش از بروز علائم قابل مشاهده یا لمس توده شناسایی کند. تشخیص زودهنگام در بسیاری از موارد امکان شروع به موقع درمان و بهبود نتایج آن را فراهم می کند. سن، سابقه خانوادگی، عوامل خطر و شرایط فردی در تعیین زمان شروع و فاصله بین غربالگری ها نقش دارند؛ بنابراین، آگاهی از اینکه چه کسانی باید ماموگرافی کنند؟ و هر چند وقت یک بار به این بررسی نیاز دارند، اهمیت زیادی دارد. حتی در صورت نداشتن علائم، توصیه می شود درباره برنامه مناسب غربالگری با پزشک مشورت کنید.

---

آدرس مطب : اصفهان ، خیابان شمس ابادی، روبروی عیسی بن مریم، ساختمان صبا
تلفن : 32202762 - 031

درباره این موضوع مطالب بیشتری بخوانید

• آیا ماموگرافی با پروتز سینه امکانپذیر است؟
  تاریخ انتشار : 1400-05-14تاریخ بروز رسانی : 1405-07-21


• مامو گرافی دیجیتال چیست؟
  تاریخ انتشار : 1400-01-25تاریخ بروز رسانی : 1405-07-05


• ماموگرافی چگونه انجام می شود ؟
  تاریخ انتشار : 1396-04-24تاریخ بروز رسانی : 1405-08-03


• اقدامات ضروری برای آمادگی قبل از انجام ماموگرافی
  تاریخ انتشار : 1400-08-18تاریخ بروز رسانی : 1405-08-03


• گالاکتوگرافی چیست؟
  تاریخ انتشار : 1396-05-01تاریخ بروز رسانی : 1404-10-03

نظرات کاربران درباره این مطلب :سهیلامحمدی [ 1401-12-11 ]
سلام خسته نباشید ببخشید من هر دوسینه هام سفت میشن ودرد خیلی شدیدی داره

نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :